ॐ
Agastya Udaya Asta 2014, Mumbai
The southern star sage vanishes and returns: a yearly marker for the ritual calendar
What is Agastya Udaya/Asta?
When the Sage-Star Withdraws and Returns
Agastya (the star Canopus, second brightest in the night sky, but invisible from much of the northern hemisphere) is associated in Vedic tradition with the sage Agastya, credited with bringing Vedic culture to South India. Each year it disappears into the Sun's glare (Asta) and later reappears (Udaya, or Darshan), a marker long used to anchor parts of the ritual calendar, most notably the timing of Upakarma observances.
Dates for 2014 · Mumbai
Agastya Timeline
Agastya Asta
May 15, 2014 · 07:04:56 PM (sunset)
Passed
Agastya Udaya (Darshan)
August 9, 2014 · 06:18:59 AM (sunrise)
Passed
Significance
What the Tradition Says
Upakarma Timing
Agastya's heliacal rising is one of the traditional markers used alongside Shravana Nakshatra and other criteria for placing Yajur/Rigveda Upakarma within its correct window.
Scientific Basis
These dates are computed from the real astronomical positions of Canopus and the Sun for each year, not a fixed calendar date.
Latitude Dependence
Canopus's visibility depends strongly on latitude, and it never rises at all north of roughly the mid-latitudes.
Ritual
અર્ઘ્ય દાનની વિધિ
🙏 અર્ઘ્ય મુહૂર્ત
05:41:03 AM – 06:18:59 AM
August 9, 2014 · Mumbai
દિશા
દક્ષિણાભિમુખ થઈને
યજ્ઞોપવીત
સવ્ય (ડાબા ખભા પર)
પાત્ર
શંખ અથવા કમંડલુમાં શુદ્ધ જળ, અક્ષત, કાશ પુષ્પ, ફળ (નારંગી, કેળું, ખજૂર, નાળિયેર), સુગંધિત દ્રવ્ય
સંખ્યા
ત્રણ વખત અર્ઘ્ય
અંતે
લોપામુદ્રાને પણ એક વખત અર્ઘ્ય
Legends
મહર્ષિ અગસ્ત્યની ત્રણ કથાઓ
વિંધ્ય પર્વતને નમાવવાની કથા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, એક સમયે વિંધ્યાચલ પર્વત પોતાની ઊંચાઈ પર એટલો ઘમંડ કરવા લાગ્યો કે તેણે સૂર્યના માર્ગને અવરોધિત કરી દીધો, જેના કારણે દક્ષિણ ભારતમાં સૂર્યપ્રકાશ પહોંચવાનું બંધ થઈ ગયું. દેવતાઓ અને ઋષિઓની વિનંતી પર, અગસ્ત્ય મુનિએ વિંધ્ય પર્વત પાસેથી દક્ષિણ તરફ યાત્રા કરવાની અનુમતિ માંગી. સન્માનમાં, વિંધ્ય પર્વત નમી ગયો. અગસ્ત્ય મુનિએ તેને આદેશ આપ્યો કે જ્યાં સુધી તેઓ પાછા ન ફરે, ત્યાં સુધી તે આ જ રીતે નમેલો રહે. મહર્ષિ અગસ્ત્ય ક્યારેય પાછા ન ફર્યા, અને આ જ કારણે વિંધ્ય પર્વત આજે પણ પોતાની મર્યાદિત સ્થિતિમાં છે.
સમુદ્ર-પાનની કથા
અન્ય એક પ્રસિદ્ધ કથામાં, વૃત્રાસુર નામના અસુરની સેના સમુદ્રમાં છુપાઈ ગઈ હતી, જેના કારણે દેવતાઓ પરેશાન હતા. દેવતાઓએ ભગવાન વિષ્ણુ પાસે સહાય માંગી, જેમણે તેમને અગસ્ત્ય મુનિ પાસે મોકલ્યા. પોતાની મંત્ર શક્તિથી, અગસ્ત્ય મુનિએ સમગ્ર સમુદ્રનું જળ એક જ ખોબામાં પી લીધું, જેનાથી અસુરોનો સંહાર શક્ય બન્યો. આ કથાનો ખગોળીય અને પ્રતીકાત્મક અર્થ ગહન છે. પ્રાચીન મનીષીઓ અનુસાર, આ કથા અગસ્ત્ય તારાના ઉદય સાથે થતી જળ બાષ્પીભવનની પ્રક્રિયાનું એક રૂપક છે. જ્યારે આ તારો ઉદય પામે છે, ત્યારે વરસાદ સામાન્ય રીતે સમાપ્ત થઈ જાય છે અને સમુદ્રના જળનું બાષ્પીભવન તીવ્ર બની જાય છે. આ રીતે, અગસ્ત્ય મુનિનું સમુદ્ર-પાન ખરેખર એક કુદરતી ઘટનાનું દિવ્ય અને આધ્યાત્મિક નિરૂપણ છે.
લોપામુદ્રા સાથે વિવાહ
મહર્ષિ અગસ્ત્યએ વિદર્ભ દેશની વિદ્વાન અને વેદજ્ઞ રાજકુમારી લોપામુદ્રા સાથે વિવાહ કર્યા. તેમના આ વિવાહને ગૃહસ્થ અને આધ્યાત્મિક જીવનના આદર્શ સંતુલનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. લોપામુદ્રાએ પણ પોતાના પતિના જ્ઞાન અને પ્રેમમાં ડૂબીને ઋચાઓની રચના કરી. આ બંનેનું ચરિત્ર એક આદર્શ દંપતી તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેમણે વનવાસ દરમિયાન ભગવાન રામ અને સીતાનું માર્ગદર્શન પણ કર્યું હતું.
Scripture
પુરાણો અને જ્યોતિષ ગ્રંથોમાં અગસ્ત્ય અર્ઘ્ય મંત્ર
ભવિષ્ય પુરાણમાં મંત્ર
अगस्त्यः खनमानः खनित्रैः प्रजामपत्यं बलमिच्छमानः।
उभौ वर्णावृषिरुग्रः पुपोष सत्या देवेष्वाशिषो जगाम॥
"અગસ્ત્ય ખનન કરનારા, પ્રજા, સંતાન અને બળની ઇચ્છા રાખનારા છે. તેઓ બંને વર્ણોનું પોષણ કરનારા ઋષિ છે અને દેવોમાં સાચા આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરનારા છે."
પદ્મ પુરાણમાં સ્તુતિ મંત્ર
काशपुष्पप्रतीकाश वह्निमारुतसम्भव।
मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमोऽस्तु ते॥
विन्ध्यवृद्धिश्रयकर मेघतोयविषापह।
रत्नवल्लभ देवेश लङ्कावास नमोऽस्तु ते॥
"તમે કાશ પુષ્પ સમાન ચમકો છો, અગ્નિ અને વાયુથી ઉત્પન્ન થયા છો, મિત્ર-વરુણના પુત્ર છો, વિંધ્યની વૃદ્ધિને રોકનારા છો, વાદળોના જળના વિષને હરનારા છો. હે રત્નોના પ્રિય, દેવેશ, લંકામાં નિવાસ કરનારા, તમને નમન."
લોપામુદ્રા માટે વિસર્જન મંત્ર
राजपुत्रि महाभागे ऋषिपत्नि वरानने॥
लोपामुद्रे नमस्तुभ्यमर्घ्य मे प्रतिगृह्यताम्।
"હે રાજકુમારી, મહાભાગા, ઋષિની પત્ની, સુંદર મુખવાળા લોપામુદ્રા, મારું અર્ઘ્ય સ્વીકારો."
Related
On Durva Ashtami, if Agastya's heliacal Udaya has already occurred by that date, Arghya is offered to Agastya before beginning the Durva puja to Ganesha.
આજનું પંચાંગ, તહેવારો, મુહૂર્ત અને ઘણું બધું જુઓ
🕉 પંચાંગ ચેટ ખોલો