દેવ દિવાળી (જેને કારતક દીપોત્સવ પણ કહેવાય છે) એ કારતક માસની પૂનમ છે, જેને એ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે જ્યારે દેવો પોતે પૃથ્વી પર ઉતરીને પોતાનો પ્રકાશ પર્વ ઉજવે છે. જ્યાં દિવાળી શ્રી રામના અયોધ્યા પરત ફરવાને દર્શાવે છે, ત્યાં દેવ દિવાળીને દેવોની પોતાની દિવાળી માનવામાં આવે છે.
આ તહેવાર સૌથી પ્રખ્યાત રીતે વારાણસીના ઘાટ પર ઉજવવામાં આવે છે, જ્યાં ગંગાના કિનારે હજારો દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે, જેનાથી સાંજની ગંગા આરતી માટે નદી કિનારો પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠે છે. આ પરંપરા ત્રિપુરારી પૂનમ સાથે પણ જોડાયેલી છે, જે ભગવાન શિવ દ્વારા અસુર ત્રિપુરાસુરના વધનું સ્મરણ કરાવે છે.
दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः। दीपो हरतु मे पापं दीपज्योतिर्नमोऽस्तुते॥
Dīpajyotiḥ parabrahma dīpajyotir janārdanaḥ, dīpo haratu me pāpaṃ dīpajyotir namo'stute.
"The light of the lamp is the Supreme Brahman, the light of the lamp is Janardana (Vishnu); may this lamp remove my sins: salutations to the light of the lamp."
Traditional Deepa Jyoti invocation
Tradition & Practice
🪔
સાંજે દીપોત્સવ
દીવા સાંજે (દિવસના છેલ્લા ભાગમાં) પ્રગટાવવામાં આવે છે, જે એ ક્ષણને દર્શાવે છે જ્યારે દેવો પોતાના પ્રકાશ પર્વ માટે આવે છે.
🌊
વારાણસી ગંગા આરતી
વારાણસીના ઘાટ પોતાના દેવ દિવાળી ઉત્સવ માટે પ્રખ્યાત છે, જ્યાં સાંજની આરતી દરમિયાન ગંગા કિનારે લાખો દીવા શણગારવામાં આવે છે.
🔱
ત્રિપુરારી પૂનમ
આ જ દિવસને ત્રિપુરારી પૂનમ તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે, જે ભગવાન શિવની અસુર ત્રિપુરાસુર પર વિજયનું સ્મરણ કરાવે છે.
🙏
કારતક માસ વ્રત
દેવ દિવાળી કારતક માસના સમાપન દિવસે આવે છે, જેને ઘણા પરિવારો રોજ દીવા પ્રગટાવીને અને નદી સ્નાન કરીને વ્રત તરીકે ઉજવે છે.
mypanchang.com
📖 Articles