आषाढ शुक्ल पक्षातील या एकादशीला भगवान विष्णू क्षीरसागरात आदिशेष नागावर योगनिद्रेसाठी शयन करतात, आणि चातुर्मास्याचे चार पवित्र महिने सुरू होतात. कार्तिकातील प्रबोधिनी एकादशीला ते जागे होतात.
भविष्योत्तर पुराणातील कथेत श्रीकृष्णयुधिष्ठिराला तीच गोष्ट सांगतात जी एकदा ब्रह्मदेवांनीनारदांना सांगितली होती. सूर्यवंशातील धर्मनिष्ठ राजा मांधाता याच्या राज्यात तीन वर्षे पाऊस पडला नाही. कारण शोधत तो अंगिरस ऋषींकडे गेला, आणि त्यांनी त्याला प्रजेसह ही एकादशी पाळण्यास सांगितले. राजा आणि प्रजेने उपवास करून विष्णूंची पूजा केली तेव्हा मुसळधार पाऊस परत आला आणि भूमी पुन्हा समृद्ध झाली.
भाविक उपवास करतात, शयन रूपातील विष्णूंची पूजा करतात आणि चातुर्मास्याची व्रते स्वीकारतात. महाराष्ट्रात ही पंढरपूरच्या वारीची महान आषाढी एकादशी आहे, आणि तेलुगू प्रदेशात ही तोली एकादशी, म्हणजे पहिली एकादशी आहे.
परंपरा आणि आचरण
😴
विष्णूंची निद्रा
या दिवशी विष्णू आदिशेषावर आपल्या वैश्विक विश्रांतीला प्रारंभ करतात.
📿
चातुर्मास्याचा प्रारंभ
व्रते, संयम आणि अध्ययन यांचा चार महिन्यांचा काळ या एकादशीपासून सुरू होतो.
🌧️
मांधात्यासाठी पाऊस
राजाच्या उपवासाने त्याच्या राज्यातील तीन वर्षांचा दुष्काळ संपला.
🌱
तोली एकादशी
तेलुगू प्रदेशात ही वर्षातील पहिली एकादशी आहे; ती उपवासाने आणि पेलाल पिंडी, म्हणजे भाजलेले तीळ आणि गुळाचे पीठ, अर्पण करून पाळली जाते.
🚩
आषाढी एकादशी
महाराष्ट्रात वारकरी या दिवशी पंढरपूरच्या श्री विठ्ठलापर्यंत पोहोचण्यासाठी आठवडे पायी चालतात.
