દિવાસો (જેને અષાઢી અમાસ પણ કહેવાય છે) એ ગુજરાતી અષાઢ મહિનાની અમાસ (અમાવસ્યા)નો દિવસ છે, જે સમગ્ર ગુજરાતમાં જૂના કૃષિ અર્ધવર્ષની સમાપ્તિ અને ચોમાસાની ઋતુના ચાતુર્માસ સમયગાળાના આગમનને દર્શાવતા વિરામ અને ચિંતનના દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
પરંપરાગત રીતે ઘરોમાં આ દિવસે નવા સાહસો શરૂ કરવાનું અથવા મુસાફરી કરવાનું ટાળવામાં આવે છે, અને પરિવારો ભેગા મળે, ખાસ વાનગીઓ બનાવે, અને કામકાજના અઠવાડિયામાં વિરામ લે એ સામાન્ય બાબત છે: 'દિવાસો' શબ્દ પોતે જ સામાન્ય પ્રવૃત્તિથી અલગ રાખેલા દિવસનો ભાવ ધરાવે છે.
અમાવસ્યા એક એવી તિથિ છે જે દિવસના કોઈપણ સમયે શરૂ કે પૂરી થઈ શકે છે, તેથી તેની ચોક્કસ દિવસ-નિર્ધારણા એક પરંપરાગત નિયમને અનુસરે છે: જે દિવસે અમાવસ્યા સૂર્યોદય સમયે પ્રવર્તમાન હોય, તે દિવસ દિવાસો ગણાય છે ફક્ત જો તિથિ તે સૂર્યોદય પછી ઓછામાં ઓછા ત્રણ મુહૂર્ત સુધી ચાલુ રહે; જો તે વહેલી પૂરી થાય, તો દિવાસો તેના બદલે આગલા દિવસે ખસેડવામાં આવે છે.
दर्शेन सोमः प्रथमेन राजा
"દર્શ (અમાસ)ના દિવસે રાત્રિ આકાશના શાસકોમાં પ્રથમ તરીકે સોમનું સન્માન થાય છે."
પરંપરાગત અમાસ પ્રાર્થના
પરંપરા અને આચરણ
🌑
અષાઢી અમાસ
દિવાસો અષાઢ માસની અમાસના દિવસે આવે છે, જે ચોમાસાની ઋતુ સંપૂર્ણ રીતે બેસે તે પહેલાંની છેલ્લી અમાસ છે.
🕐
ત્રણ-મુહૂર્તનો નિયમ
જો અમાવસ્યા સૂર્યોદય સમયે પ્રવર્તમાન હોય પરંતુ ૩ મુહૂર્તની અંદર પૂરી થાય, તો ઉજવણી તેના બદલે આગલા દિવસે ખસેડવામાં આવે છે.
🏡
વિરામનો દિવસ
પરંપરાગત રીતે સામાન્ય પ્રવૃત્તિમાં વિરામ લેવાનો, નવા સાહસો શરૂ કરવાનું ટાળવાનો, અને પરિવાર સાથે ભેગા મળવાનો દિવસ.
🌧️
ચાતુર્માસની પૂર્વસંધ્યા
દિવાસો ચાતુર્માસના આગમનને દર્શાવે છે, જે ચાર મહિનાનો ચોમાસાનો સમયગાળો ગુજરાતી પરંપરામાં વિશેષ મહત્વ સાથે પાળવામાં આવે છે.
