ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ 1910: Mumbai, Maharashtra

ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ (ವಿನಾಯಕ ಚೌತಿ, ಗಣೇಶೋತ್ಸವ) ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಆನೆ ಮುಖದ ಪುತ್ರ, ವಿಘ್ನಹರ್ತ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರಂಭಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ದಿನವು ಪ್ರಾಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ: ಮಣ್ಣಿನ ಗಣೇಶ ವಿಗ್ರಹದ ಆಚರಣಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮುಹೂರ್ತ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ನಂತರ, ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮೋದಕ (ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸಿಹಿ), ದೂರ್ವೆ ಹುಲ್ಲು, ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನ ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷ (ಗಣಪತಿ ಉಪನಿಷತ್) ಪಠಣ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಈ ರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನದ ನಿಷೇಧ. ಗಣೇಶ ಇಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಚಂದ್ರ ನಕ್ಕನೆಂದೂ, ಆಗ ಗಣೇಶ ಅವನಿಗೆ ಈ ರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡುವವರು ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟನೆಂದೂ ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವುದು ಪರಿಹಾರ.

1893ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಇದನ್ನು ಮನೆಮನೆಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಈ ಹಬ್ಬ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಯಿತು.