ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ 2055: Kolkata Calcutta, West Bengal

ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ (ਵਿਨਾਇਕ ਚਤੁਰਥੀ, ਗਣੇਸ਼ੋਤਸਵ) ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹਾਥੀ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਣੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰੀਕਰਨ। ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੁਹੂਰਤ ਮਧਿਆਹਨ (ਦੁਪਹਿਰ) ਸਮੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਪਨਾ ਮਗਰੋਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਮੋਦਕ (ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਠਿਆਈ), ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਭਰ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ (ਗਣਪਤੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ) ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਇਸ ਰਾਤ ਚੰਨ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਰਾਤ ਚੰਨ ਵੇਖੇਗਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇਗਾ। ਜੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਚੰਨ ਦਿਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 1893 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਉਤਸਵ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ: ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ।