होलिका दहन (छोटी होळी) फाल्गुन महिन्याच्या पौर्णिमेच्या रात्री केले जाते. सायंकाळी किंवा भद्रा काळ संपल्यानंतर, समाज एकत्र येऊन मोठी होळी पेटवतो आणि भक्त प्रल्हादाला मारण्याचा प्रयत्न करताना नष्ट झालेल्या राक्षसीण होलिकेचा पुतळा जाळतो. ही होळी भक्तीचा दुष्टतेवरील विजय आणि आपल्यातील अंतर्गत दुर्गुणांचे दहन यांचे प्रतीक आहे.
कथा अशी आहे: राक्षसराजा हिरण्यकशिपूला त्याचा पुत्र प्रल्हादाने विष्णूऐवजी त्याची पूजा करावी असे वाटत होते, पण प्रल्हादाने नकार दिला. प्रल्हादाला मारण्याचे अनेक प्रयत्न अयशस्वी झाल्यानंतर, हिरण्यकशिपूने आपली बहीण होलिकाची मदत घेतली, जिला अग्नीपासून अभय राखण्याचे दैवी वरदान लाभले होते. ती प्रल्हादाला मांडीवर घेऊन चितेवर बसली. पण विष्णूच्या कृपेने प्रल्हादाचे रक्षण झाले: होलिकेचे वरदान (जे तिने कधीही गैरवापरू नये अशी अट होती) निष्फळ ठरले, आणि ती जळून राख झाली तर प्रल्हाद अखंड बाहेर पडला.
भद्रा काळाची वेळ अत्यंत महत्त्वाची असते: भद्रा काळात (छाया-सर्प विष्टी करणाशी संबंधित काळ) होळी पेटवणे अशुभ आणि हानिकारक मानले जाते. पूजा भद्रा सुरू होण्यापूर्वी किंवा ती संपल्यानंतरच केली पाहिजे: भद्रारहित प्रदोष-ते-निशीथ हा नेमका काळ योग्य मुहूर्त असतो. यामुळेच पंचांगातील नेमकी वेळ ठिकाणानुसार लक्षणीयरीत्या बदलते.
कुटुंबे होळीभोवती फेर धरून नारळ, गूळ आणि धान्य अर्पण करतात. वसंत ऋतूतील नवीन पिकाचे प्रतीक असलेली नवीन जवाची कणसे अग्नीत भाजली जातात. दुसऱ्या दिवशी सकाळी होळी (रंगांचा सण) साजरी होते.
"हे होळी, रक्त पिणाऱ्या राक्षसांच्या भीतीने त्रस्त झालेल्या भोळ्या लोकांनी तुला निर्माण केले; म्हणून मी तुझी पूजा करतो. हे भूते, तू समृद्धी देणारी हो."
होलिका दहन पूजा मंत्र
परंपरा आणि आचरण
🔥
होळी पेटवणे
संध्याकाळी एक मोठी सामूहिक होळी पेटवली जाते. कुटुंबे तिच्याभोवती फेर धरून नारळ, गूळ, गव्हाची कणसे आणि नवीन जव अग्नीला अर्पण करतात. दुसऱ्या दिवशी सकाळी आशीर्वाद म्हणून राख कपाळाला लावली जाते.
⏰
भद्रा: महत्त्वाची वेळ
होलिका दहन भद्रा काळात कधीही करू नये. विष्टी करणाशी संबंधित हा अशुभ काळ ठिकाणानुसार बदलतो. भद्रा संपल्यानंतरच होळी पेटवावी: आपल्या शहरासाठी नेमकी वेळ जाणून घेण्यासाठी हे पान वापरा.
🌾
अग्नीत नवीन जव
होलिकेच्या अग्नीत नवीन वसंतकालीन जव भाजणे ही वर्षातील पहिल्या पिकाचा उत्सव साजरा करणारी वैदिकपूर्व परंपरा आहे. भाजलेले धान्य प्रसाद म्हणून खाल्ले आणि वाटले जाते: हंगामातील पृथ्वीचा पहिला नैवेद्य.
🙏
प्रल्हादाचा विजय
होळी होलिकेने प्रल्हादाला अग्नीत घेऊन जाण्याच्या प्रसंगाचे पुनरावर्तन करते. होलिका जळते; प्रल्हादाचे रक्षण होते. हा विधी स्मरण करून देतो की खरी भक्ती अग्नीलाही, मृत्यूलाही अभेद्य असते.
🌺
पूजाविधी
होलिका पूजेत होळीच्या जागी शेणाचा लेप लावणे, आंब्याच्या पानांनी सजावट करणे आणि आरती करणे यांचा समावेश असतो. पुजारी समाजासमोर होळी पेटवतो आणि सर्वजण प्रार्थना करतात.
🌈
होळीचे प्रवेशद्वार
होलिका दहनाची रात्र उशिरापर्यंत चाललेल्या उत्सवाने संपते. दुसऱ्या दिवशी पहाटे होळी (धुळवड) सुरू होते: रंग उधळणे, पाण्याने भिजवणे आणि गुलाल व मिठाई घेऊन शेजाऱ्यांना भेटणे.
शुभ वेळा
चौघडिया मुहूर्त
चौघडिया
पासून
पर्यंत
लाभ
मार्च/13/2063 11:31:35 AM
मार्च/13/2063 01:00:32 PM
लाभ
मार्च/13/2063 08:27:11 PM
मार्च/13/2063 09:58:05 PM
शुभ
मार्च/13/2063 11:28:58 PM
मार्च/14/2063 12:59:52 AM
अमृत
मार्च/14/2063 12:59:52 AM
मार्च/14/2063 02:30:45 AM
चल
मार्च/14/2063 02:30:45 AM
मार्च/14/2063 04:01:38 AM
गौरी पंचांग
दिवस
लाभम
मार्च/13/2063 08:33:42 AM – मार्च/13/2063 09:27:04 AM
सुगम
मार्च/13/2063 11:31:35 AM – मार्च/13/2063 01:00:32 PM
