श्री महालक्ष्मी व्रत 2031

श्री महालक्ष्मी व्रत (महालक्ष्मी-व्रतम्) देवी महालक्ष्मीला समर्पित असे व्रत आहे, जे प्रामुख्याने उत्तर भारतात, म्हणजे उत्तर प्रदेश, बिहार, मध्य प्रदेश, राजस्थान आणि आसपासच्या प्रदेशांत, मुख्यत्वे स्मार्त संप्रदायाकडून पाळले जाते. हे व्रत भाद्रपद शुक्ल अष्टमीपासून (चंद्रोदय-व्यापिनी, म्हणजे चंद्रोदयाच्या वेळी प्रचलित तिथीनुसार) सुरू होते आणि पुढील भाद्रपद कृष्ण अष्टमीला पूर्ण होते: हाच तिथी-कालावधी काही परंपरांमध्ये पौर्णिमांत पंचांगानुसार "आश्विन कृष्ण अष्टमी" किंवा "आश्वयुज कृष्ण अष्टमी" म्हणून ओळखला जातो.

या कालावधीत भक्त उपवास करतात आणि दररोज महालक्ष्मीची पूजा करतात, श्री सूक्तम् आणि महालक्ष्मी अष्टकम्चे पठण करतात, आणि समृद्धी, कल्याण, आणि देवीच्या सतत कृपेसाठी घरात महालक्ष्मी व्रत कथा (व्रताची पारंपरिक कथा) वाचतात.

महालक्ष्मी व्रत कथा

ही कथा परंपरेने महाभारत काळातील हस्तिनापुरात घडलेली मानली जाते. महर्षी वेद व्यास राजवाड्यात आले असता, गांधारी आणि कुंती या दोघींनीही त्यांना विचारले की घरात देवी लक्ष्मीची स्थायी कृपा कशी मिळवावी. वेद व्यासांनी त्यांना सोळा दिवसांचे महालक्ष्मी व्रत शिकवले, जे भाद्रपद शुक्ल अष्टमीपासून सुरू करून, दररोज गजलक्ष्मीची (हत्तींसह विराजमान देवीची) पूजा आणि सोळा गाठी असलेला पवित्र दोरा बांधण्यासह करायचे होते.

गांधारीने प्रथम मोठ्या थाटामाटात हे व्रत केले, आपल्या पूजेसाठी गजलक्ष्मीची मातीची मूर्ती घडवली, आणि नगरातील स्त्रिया तिचा उत्सव पाहण्यासाठी जमल्या. कुंतीकडे तेवढी बरोबरी करण्याचे साधन नसल्याने ती स्वतःला उपेक्षित समजून प्रथम व्रत न करण्याचेच ठरवत होती: अखेर तिचा पुत्र अर्जुन, आईच्या दुःखाने व्यथित होऊन, इंद्राला आवाहन करून साक्षात ऐरावत हा दिव्य हत्ती तिच्या पूजेसाठी घेऊन आला. ही बातमी संपूर्ण हस्तिनापुरात पसरली, आणि सर्वजण कुंतीच्याच राजवाड्याकडे आले. व्रताच्या समाप्तीला देवीचे विधिवत विसर्जन करण्यात आले, आणि ऐरावत स्वर्गलोकी परत गेला: कथेनुसार दोन्ही घराण्यांना महालक्ष्मीची चिरंतन कृपा प्राप्त झाली.

श्री सूक्तम् (श्रीसूक्तम्)

देवी लक्ष्मीला समर्पित हे वैदिक स्तोत्र ऋग्वेदाच्या खिल (परिशिष्ट) भागात जतन केलेले आहे. त्यातील काही निवडक श्लोक:

हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१॥
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् ॥२॥
अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम् । श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् ॥३॥
चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् । तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्ये अलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे ॥५॥
आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः । तस्य फलानि तपसानुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ॥६॥
आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१३॥
आर्द्रां यः करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् । सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥१४॥

(श्री सूक्तम् संपूर्णतः पंधरा श्लोकांचे असून शेवटी फलश्रुतीही आहे; संपूर्ण स्तोत्र खाली दिलेल्या स्रोतावर उपलब्ध आहे.)

महालक्ष्मी अष्टकम् (महालक्ष्म्यष्टकम्)

परंपरेनुसार हे स्तोत्र इंद्राने रचलेले मानले जाते, ज्यात महालक्ष्मीला सर्व धन, मंगल, आणि विजयाचा स्रोत म्हणून गौरवले आहे.

नमस्तेऽस्तु महामाये श्रीपीठे सुरपूजिते । शङ्खचक्रगदाहस्ते महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥१॥
नमस्ते गरुडारूढे कोलासुरभयंकरि । सर्वपापहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥२॥
सर्वज्ञे सर्ववरदे सर्वदुष्टभयंकरि । सर्वदुःखहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥३॥
सिद्धिबुद्धिप्रदे देवि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनि । मन्त्रमूर्ते सदा देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥४॥
आद्यन्तरहिते देवि आद्यशक्तिमहेश्वरि । योगजे योगसम्भूते महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥५॥
स्थूलसूक्ष्ममहारौद्रे महाशक्तिमहोदरे । महापापहरे देवि महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥६॥
पद्मासनस्थिते देवि परब्रह्मस्वरूपिणि । परमेशि जगन्मातर्महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥७॥
श्वेताम्बरधरे देवि नानालङ्कारभूषिते । जगत्स्थिते जगन्मातर्महालक्ष्मि नमोऽस्तुते ॥८॥

महालक्ष्म्यष्टकं स्तोत्रं यः पठेद्भक्तिमान्नरः । सर्वसिद्धिमवाप्नोति राज्यं प्राप्नोति सर्वदा ॥९॥
एककाले पठेन्नित्यं महापापविनाशनम् । द्विकालं यः पठेन्नित्यं धनधान्यसमन्वितः ॥१०॥
त्रिकालं यः पठेन्नित्यं महाशत्रुविनाशनम् । महालक्ष्मिर्भवेन्नित्यं प्रसन्ना वरदा शुभा ॥११॥

श्री महालक्ष्मी अष्टोत्तरशत नामावली (108 नावे)

ॐ प्रकृत्यै नमः । ॐ विकृत्यै नमः । ॐ विद्यायै नमः । ॐ सर्वभूतहितप्रदायै नमः । ॐ श्रद्धायै नमः । ॐ विभूत्यै नमः । ॐ सुरभ्यै नमः । ॐ परमात्मिकायै नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पद्मालयायै नमः । ॐ पद्मायै नमः । ॐ शुचये नमः । ॐ स्वाहायै नमः । ॐ स्वधायै नमः । ॐ सुधायै नमः । ॐ धन्यायै नमः । ॐ हिरण्मय्यै नमः । ॐ लक्ष्म्यै नमः । ॐ नित्यपुष्टायै नमः । ॐ विभावर्यै नमः । ॐ अदित्यै नमः । ॐ दित्यै नमः । ॐ दीपायै नमः । ॐ वसुधायै नमः । ॐ वसुधारिण्यै नमः । ॐ कमलायै नमः । ॐ कान्तायै नमः । ॐ कामाक्ष्यै नमः । ॐ क्षीरोदसम्भवायै नमः । ॐ अनुग्रहप्रदायै नमः । ॐ बुद्धये नमः । ॐ अनघायै नमः । ॐ हरिवल्लभायै नमः । ॐ अशोकायै नमः । ॐ अमृतायै नमः । ॐ दीप्तायै नमः । ॐ लोकशोकविनाशिन्यै नमः । ॐ धर्मनिलयायै नमः । ॐ करुणायै नमः । ॐ लोकमात्रे नमः । ॐ पद्मप्रियायै नमः । ॐ पद्महस्तायै नमः । ॐ पद्माक्ष्यै नमः । ॐ पद्मसुन्दर्यै नमः । ॐ पद्मोद्भवायै नमः । ॐ पद्ममुख्यै नमः । ॐ पद्मनाभप्रियायै नमः । ॐ रमायै नमः । ॐ पद्ममालाधरायै नमः । ॐ देव्यै नमः । ॐ पद्मिन्यै नमः । ॐ पद्मगन्धिन्यै नमः । ॐ पुण्यगन्धायै नमः । ॐ सुप्रसन्नायै नमः । ॐ प्रसादाभिमुख्यै नमः । ॐ प्रभायै नमः । ॐ चन्द्रवदनायै नमः । ॐ चन्द्रायै नमः । ॐ चन्द्रसहोदर्यै नमः । ॐ चतुर्भुजायै नमः । ॐ चन्द्ररूपायै नमः । ॐ इन्दिरायै नमः । ॐ इन्दुशीतलायै नमः । ॐ आह्लादजनन्यै नमः । ॐ पुष्टायै नमः । ॐ शिवायै नमः । ॐ शिवकर्यै नमः । ॐ सत्यै नमः । ॐ विमलायै नमः । ॐ विश्वजनन्यै नमः । ॐ तुष्टायै नमः । ॐ दारिद्र्यनाशिन्यै नमः । ॐ प्रीतिपुष्करिण्यै नमः । ॐ शान्तायै नमः । ॐ शुक्लमाल्याम्बरायै नमः । ॐ श्रियै नमः । ॐ भास्कर्यै नमः । ॐ बिल्वनिलयायै नमः । ॐ वरारोहायै नमः । ॐ यशस्विन्यै नमः । ॐ वसुन्धरायै नमः । ॐ उदाराङ्गायै नमः । ॐ हरिण्यै नमः । ॐ हेममालिन्यै नमः । ॐ धनधान्यकर्यै नमः । ॐ सिद्धये नमः । ॐ स्त्रैणसौम्यायै नमः । ॐ शुभप्रदायै नमः । ॐ नृपवेश्मगतानन्दायै नमः । ॐ वरलक्ष्म्यै नमः । ॐ वसुप्रदायै नमः । ॐ शुभायै नमः । ॐ हिरण्यप्राकारायै नमः । ॐ समुद्रतनयायै नमः । ॐ जयायै नमः । ॐ मङ्गलादेव्यै नमः । ॐ विष्णुवक्षस्स्थलस्थितायै नमः । ॐ विष्णुपत्न्यै नमः । ॐ प्रसन्नाक्ष्यै नमः । ॐ नारायणसमाश्रितायै नमः । ॐ दारिद्र्यध्वंसिन्यै नमः । ॐ देव्यै नमः । ॐ सर्वोपद्रववारिण्यै नमः । ॐ नवदुर्गायै नमः । ॐ महाकाल्यै नमः । ॐ ब्रह्माविष्णुशिवात्मिकायै नमः । ॐ त्रिकालज्ञानसम्पन्नायै नमः । ॐ भुवनेश्वर्यै नमः ॥

स्रोत: श्री सूक्तम् आणि अष्टोत्तरशत नामावली sanskritdocuments.org वरून; महालक्ष्मी अष्टकम् greenmesg.org वरून (परंपरेनुसार इंद्राने रचलेले, पद्म पुराणातून).