मंगळवार व्रत 2026

मंगळवार व्रत, ज्याला भौम व्रत असेही म्हणतात, हे मंगळाचे (अंगारक, भौम, कुज) मंगळवारचे व्रत आहे. व्रतराजात दिलेल्या पद्म पुराणानुसार स्वतः मंगळाने हे व्रत गौतम ऋषींना सांगितले. ते कोणत्याही मंगळवारपासून सुरू करून एकवीस मंगळवार करतात; स्त्रियांनी आणि विशेषतः पुरुषांनी हे करावे.

व्रत कसे करावे

• मंगळवारी अरुणोदयात, सूर्योदयापूर्वी, आघाड्याच्या काडीने दात घासून तीळ व आवळ्याच्या उटण्याने नदीत किंवा घरी स्नान करावे. धुतलेले लाल धोतर आणि लाल उत्तरीय परिधान करावे.
• लाल अक्षता, लाल फुले आणि लाल चंदन असलेल्या तांब्याच्या पात्राने अग्निर्मूर्धा मंत्राने 108 अर्घ्य द्यावे.
• घरी शेणाने सारवलेल्या जमिनीवर पत्नीसह पूजा करावी, कर्ज व रोगापासून मुक्ती आणि पुत्र व धनासाठी संकल्प करावा.
• एकवीस कोष्ठांचे त्रिकोणी मंगळ यंत्र काढून त्यांची एकवीस नावे लिहावीत. लाल माळ व लाल वस्त्र धारण करणाऱ्या, चतुर्भुज, शक्ती, त्रिशूल व गदा धारी, मेंढ्यावर आरूढ मंगळाची पूजा करावी; त्यांचे कवच, एकवीस नावांचे स्तोत्र आणि मंगळ गायत्री म्हणावी.
• खैराच्या निखाऱ्याने जमिनीवर तीन रेषा काढून डाव्या पायाने पुसाव्यात आणि कर्जमुक्तीसाठी प्रार्थना करावी.
• तीळ व गूळ मिसळलेले गव्हाचे एकवीस लाडू फळ व दक्षिणेसह वेदज्ञ ब्राह्मणाला वाण द्यावे.
• एकवीस मंगळवारानंतर उद्यापन करून व्रत पूर्ण करावे: लाल तांदळाचे एकवीस कोष्ठ व चार दिवे असलेले मंगळ मंडल, एकवीस कलश, लाल वस्त्रात सोन्याची प्रतिमा, खैराच्या समिधांनी 108 आहुती, एकवीस ब्राह्मण भोजन, आचार्यांना वासरासह गाय, आणि गरिबांना दान; मग मौनाने भोजन करावे.

भोजन केव्हा करावे

• व्रताच्या दिवशी एकदाच, पांढऱ्या अन्नाचे भोजन (एकाहारं सितान्नेन).

पद्म पुराणातील नंदकाच्या कन्येची कथा

वृद्ध ब्राह्मण नंदक आणि त्यांची पत्नी सुनंदा निपुत्रिक होते. त्यांनी एका ब्राह्मण कन्येला दत्तक घेतले, जिने पूर्वजन्मी एकाग्र मनाने मंगळाची पूजा केली होती. तिच्या शरीरातून रोज खूप सोने निघत असे, त्यामुळे नंदक खूप श्रीमंत आणि गर्विष्ठ झाले. ती दहा वर्षांची झाल्यावर त्यांनी तिचा विवाह ब्राह्मण सोमेश्वर यांच्याशी केला.

अनेक वर्षांनी, सोमेश्वर तिला घरी नेत असताना डोंगराळ वनात रात्र झाली, तेव्हा लोभाने नंदकाने चोराचा वेश घेऊन दबा धरला आणि जावयाला ठार केले. तरुण विधवेने पतीसोबत जाण्याचा निश्चय केला, त्यांना प्रदक्षिणा घातली आणि अग्नीत प्रवेश करणार इतक्यात मंगळ प्रकट झाले आणि वर मागण्यास सांगितले. तिने पतीचे जीवन मागितले, आणि मंगळाने त्यांना अजर, अमर आणि ज्ञानी केले.

दुसऱ्या वरात तिने मागितले की जो मंगळवारी पहाटे लाल चंदन आणि लाल फुलांनी मंगळाची पूजा करेल तो बंधन, रोग, साप, अग्नी व शत्रूंचे भय, आणि प्रियजनांचा वियोग यांपासून मुक्त राहील. मंगळाने तो वर दिला आणि एकवीस मंगळवारांचा नियम सांगितला.