पोंगल 1963: Hyderabad, Andhra Pradesh

पोंगल हा तामिळनाडूचा सर्वात महत्त्वाचा सण आहे: सूर्य आकाशात मकर राशीत प्रवेश करतो तेव्हा तामिळ थाई महिन्यात (जानेवारी मध्यापासून फेब्रुवारी मध्यापर्यंत) साजरा होणारा चार दिवसांचा कापणी उत्सव. तामिळ भाषेत पोंगल या शब्दाचा अर्थ “उतू जाणे” किंवा “ओसंडून वाहणे” असा आहे, आणि या सणाला हे नाव मातीच्या भांड्यात उघड्यावर गोड भात शिजवण्याच्या मध्यवर्ती विधीवरून मिळाले आहे, जो भांड्याच्या काठावरून उतू जाईपर्यंत शिजवला जातो. हा एक जिवंत शुभशकुन मानला जातो: आपल्या जीवनाच्या प्रत्येक अंगात समृद्धी ओसंडून वाहो. हा जाणीवपूर्वक घडवलेला उतू जाण्याचा क्षण (कुटुंबे भात उतू जाताना जल्लोष करतात आणि पोंगलो पोंगल! असे ओरडतात) हा तामिळ सणांच्या दिनदर्शिकेतील सर्वाधिक उत्स्फूर्त आनंदाचा क्षण आहे, जो कापणी चांगली झाली, सूर्य आपल्या उत्तरायण मार्गाकडे परतला आणि जीवनाची समृद्धी तिच्या सीमा ओलांडते, याची सामूहिक साक्ष देतो.

हा सण चार वेगळ्या दिवसांत उलगडतो, प्रत्येकाचे स्वतःचे वैशिष्ट्य आणि केंद्रबिंदू आहे. पहिला दिवस, भोगी पोंगल, शुद्धीकरणाचा आणि त्यागाचा दिवस आहे. पहाटेपूर्वी, कुटुंबे जुन्या आणि तुटलेल्या घरगुती वस्तू (जीर्ण चटया, जुने कपडे, टाकाऊ लाकूड) मोठ्या होळ्यांमध्ये जाळतात. भोगीचा धूर तामिळनाडूभर पहाटे ४ वाजता उठतो, हा एक सामूहिक त्यागाचा विधी आहे: जे यापुढे उपयोगाचे नाही ते अग्नीच्या स्वाधीन केले जाते, जेणेकरून नव्याला जागा मिळेल. दुसरा दिवस, थाई पोंगल (सूर्य पोंगल), मुख्य दिवस आहे: याच दिवशी सूर्य प्रत्यक्ष मकर राशीत प्रवेश करतो. कुटुंबे सूर्याकडे तोंड करून उघड्यावर नवीन मातीच्या भांड्यांत गोड पोंगल (तांदूळ, गूळ आणि दूध) शिजवतात. भांडे उतू जाण्याचा क्षण हा या दिवसाचा कळस असतो. पूजेनंतर, गोड पोंगल सूर्यदेवाला अर्पण करून कुटुंबीय, शेजारी आणि गरजूंमध्ये वाटला जातो. तिसरा दिवस, मट्टू पोंगल, गुरांचा सन्मान करतो: शेत नांगरणारे बैल, दूध देणाऱ्या गायी. गुरांना स्नान घातले जाते, त्यांची शिंगे रंगवली जातात, त्यांना घंटा आणि हार घालून सजवले जाते, आणि त्यांना पोंगल खाऊ घातला जातो. शेवटी, चौथा दिवस, कानुम पोंगल, कौटुंबिक स्नेहमीलनाचा दिवस आहे: लोक नातेवाइकांना भेटायला जातात, आणि भावंडे एकमेकांच्या कल्याणासाठी विधी करतात.

पोंगल हा केवळ तामिळ सण नाही: तो मकर संक्रांतीच्या (सूर्याच्या मकर राशीतील उत्तरायण प्रवेशाच्या) अखिल भारतीय उत्सवाशी जोडलेला आहे, जो त्याच वेळी पंजाबात लोहरी, गुजरातमध्ये उत्तरायण, आसाममध्ये माघ बिहू आणि कर्नाटक व आंध्रमध्ये संक्रांती म्हणून साजरा होतो. पण तामिळनाडूच्या चार दिवसांच्या उत्सवाला स्वतःचे वेगळे वैभव आहे: कोलम परंपरा (प्रत्येक घराच्या उंबरठ्यावर तांदळाच्या पिठाने काढलेले गुंतागुंतीचे भौमितिक नक्षीकाम) पोंगलच्या काळात सर्वाधिक विस्तृत रूप धारण करते. चार दिवसांच्या सकाळी, स्त्रिया लवकर उठून ताजे कोलम काढतात, आणि पोंगल कोलम वर्षातील इतर कोणत्याही वेळेपेक्षा मोठे आणि अधिक अलंकृत असते. हे नमुने (वर्तुळे, चौकोन, त्रिकोण, फुले, मोर, हात न उचलता एकमेकांत गुंफलेले) विश्वाचे गणिती सौंदर्य आणि तामिळ घरगुती परंपरेतील बारकाईने जपलेली कला दर्शवतात. अशा प्रकारे पोंगलमध्ये सूर्यपूजा, कृषी कृतज्ञता, प्राणीआदर, कौटुंबिक स्नेह, कलात्मक अभिव्यक्ती आणि सामूहिक आनंद हे सर्व चार दिवसांत आणि एका ओसंडून वाहणाऱ्या गोड भाताच्या भांड्यात सामावलेले असते.