రథసప్తమి (మాఘ శుక్ల పక్షంలో ఏడవ రోజు, సప్తమి) సూర్యదేవుని జయంతిగా జరుపుకుంటారు. ఈ పేరు రథ (రథము) మరియు సప్తమి (ఏడవది) అనే పదాల కలయిక: మహాభారతం, భవిష్య పురాణాల ప్రకారం, ఈ రోజున సూర్యుని రథం, సూర్యకాంతిలోని ఏడు రంగులను (వీఐబీజీవైఓఆర్) సూచించే ఏడు గుర్రాలచే లాగబడుతూ, తన ఉత్తరాయణ ప్రయాణంలో పూర్తి వేగాన్ని అందుకుంటుంది. శీతకాలపు అయనాంతం (వింటర్ సోల్స్టిస్) వద్ద ఆగినట్లుగా కనిపించిన సూర్యుడు ఇప్పుడు వసంత విషువత్తు వైపు వేగం పుంజుకుంటూ, వెచ్చదనాన్ని, పొడవైన పగళ్లను, పంటకాలపు శుభారంభాన్ని తీసుకువస్తాడు.
రథసప్తమి యొక్క ప్రధాన ఆచారం సూర్యోదయ స్నానానికి ముందు శరీరంపై ఏడు జిల్లేడు (అర్క) ఆకులను (కలోట్రోపిస్ గిగాంటియా, జిల్లేడు మొక్క) ఉంచడం. తలపై ఒకటి, భుజాలపై రెండు, మోకాళ్లపై రెండు, పాదాలపై రెండు ఆకులు ఉంచుతారు. అనంతరం స్నానం చేసేవారు సూర్యోదయం జరిగే కచ్చితమైన క్షణంలో సూర్యాష్టకం లేదా ఆదిత్య హృదయం పఠిస్తూ తలపై నీళ్లు పోసుకుంటారు. జిల్లేడు మొక్క సూర్యునికి పవిత్రమైనది: దాని పూలు సూర్యకిరణాలను పోలి ఉంటాయి, దాని రసం చర్మ, ఎముకల వ్యాధులకు ఆయుర్వేద ఔషధాలలో వాడతారు -- సూర్యుడు నయం చేయగలడని నమ్మే వ్యాధులే ఇవి.
భారతదేశంలోని గొప్ప సూర్య దేవాలయాలలో రథసప్తమిని ప్రత్యేక ఉత్సాహంతో జరుపుకుంటారు: ఒడిశాలోని కోణార్క్, గుజరాత్లోని మొధేరా, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని అరసవల్లి, తమిళనాడులోని సూర్యనార్ కోవిల్ ఈ రోజున వేలాది యాత్రికులను ఆకర్షిస్తాయి. రావణుడిని ఓడించడానికి కావలసిన శక్తిని ఇవ్వడానికి లంకా యుద్ధభూమిలో అగస్త్య మహర్షి శ్రీరామునికి బోధించిన ఆదిత్య హృదయం ఈ సందర్భానికి అత్యుత్తమ ప్రార్థనగా పరిగణించబడుతుంది. అనేక ఇళ్లలో గుమ్మం ముందు ఏడు గుర్రాల రథం ముగ్గుగా వేస్తారు -- ఉదయపు ఆకాశంలో దూసుకుపోతున్న సూర్యుని రథాన్ని సూచిస్తూ.
"I bow to the sun, red as the hibiscus flower, son of Kashyapa, supremely radiant, the enemy of darkness, the destroyer of all sins."
Surya Ashtakam
Tradition & Practice
🐎
రథానికి ఏడు గుర్రాలు
సూర్యుని రథాన్ని వేద ఛందస్సులోని ఏడు ఛందస్సుల పేర్లతో పిలిచే ఏడు గుర్రాలు లాగుతాయి: గాయత్రి, బృహతి, ఉష్ణిక్, జగతి, త్రిష్టుప్, అనుష్టుప్, పంక్తి. అవి కంటికి కనిపించే వర్ణపటంలోని ఏడు రంగులను (వీఐబీజీవైఓఆర్) కూడా సూచిస్తాయి. రథసప్తమి ఆచారం అంతటా ఏడు అనే సంఖ్య పదేపదే కనిపిస్తుంది (ఏడు జిల్లేడు ఆకులు, ఏడవ తిథి, ఏడు గుర్రాలు) -- ఇది సంపూర్ణతను, ఒక విశ్వ చక్రం పూర్తికావడాన్ని సూచిస్తుంది.
🌿
జిల్లేడు ఆకుల ఆచారం
సూర్యోదయ స్నానానికి ముందు భక్తులు శరీరంపై ఏడు జిల్లేడు (అర్క) ఆకులను ఉంచుతారు (తలపై ఒకటి, ఒక్కో భుజంపై ఒకటి, ఒక్కో మోకాలిపై ఒకటి, ఒక్కో పాదంపై ఒకటి) -- ఇవి సూర్యుని రథపు ఏడు గుర్రాలను సూచిస్తాయి. జిల్లేడు మొక్కకు సూర్యునితో సహజ సంబంధం ఉంది: దాని పాల తెలుపు పూలలో సూర్యబింబాన్ని పోలిన ఊదా రంగు మధ్యభాగం ఉంటుంది, మరియు అది తీవ్రమైన ఎండ పరిస్థితుల్లో బాగా పెరుగుతుంది -- సూర్యుని అజేయమైన శక్తిని ప్రతిబింబిస్తూ.
🌅
సూర్య జయంతి: సూర్యుని జననం
ఈ సప్తమి తిథి నాడే కశ్యప మహర్షి, అదితి దంపతులకు సూర్యుడు జన్మించాడని భవిష్య పురాణం చెబుతుంది -- దీనివల్ల ఆయనకు కాశ్యపేయ (కశ్యపుని కుమారుడు), ఆదిత్య (అదితి కుమారుడు) అనే పేర్లు వచ్చాయి. సూర్యునికి అంకితమైన దేవాలయాలలో సూర్యోదయానికి ముందు నుండే ప్రత్యేక అభిషేకాలు, అష్టోత్తరశతనామావళి పారాయణం, సూర్యనమస్కార కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. భక్తులు ఆదిత్య హృదయం, సూర్యాష్టకం 108 సార్లు పఠిస్తారు.
🔼
ఉత్తరాయణంతో సంబంధం
మకర సంక్రాంతి నాడు (సూర్యుడు మకర రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు) ఉత్తరాయణం ప్రారంభమవుతుంది, కానీ మొదట్లో సూర్యుడు తక్కువ వేగంతో కదులుతున్నట్లు చెబుతారు. రథసప్తమి నాడు (దాదాపు ఆరు వారాల తర్వాత) సూర్యుని రథం తన ఉత్తర దిశ ప్రయాణంలో పూర్తి వేగాన్ని అందుకుంటుంది. పగటి సమయం గమనించదగినంతగా పెరుగుతుంది, ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతూ ఉంటాయి, భూమి శీతాకాలం నుండి మేల్కొంటుంది. ఈ వేగవృద్ధి దశలో సూర్యోదయ ప్రార్థనల ఆధ్యాత్మిక ఫలం అనేక రెట్లు పెరుగుతుందని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
💊
సూర్యుని చికిత్సాశక్తి
వేద జ్యోతిష్యంలో సూర్యుడు ఆరోగ్యానికి, శక్తికి, దృష్టికి అధిపతి. రథసప్తమి చికిత్సా ఆచారాలకు ప్రత్యేకంగా శక్తివంతమైన రోజుగా భావిస్తారు: సూర్యోదయ సమయంలో నదిలో లేదా సముద్రంలో స్నానం చేయడం, స్వల్ప ఉపవాసం ఉండి బెల్లంతో వండిన పొంగలి (సక్కరై పొంగల్)తో దానిని ముగించడం, ఉదయిస్తున్న సూర్యునికి అర్ఘ్యం (పూలతో కూడిన నీరు) సమర్పించడం. చర్మ వ్యాధులు, కంటి రుగ్మతలు, ఎముకల బలహీనత సాంప్రదాయికంగా సూర్యుని పరిధిలోకి వస్తాయని భావిస్తారు.
🧘
ఈ రోజు సూర్యనమస్కారం
రథసప్తమి నాడు సూర్యోదయం సమయంలో 12 అంచెల సూర్యనమస్కారం చేయడం ప్రత్యేక శుభకరమైనదిగా భావిస్తారు: ప్రతి అంచె పన్నెండు ఆదిత్యులలో (సూర్య రూపాలు) ఒక్కొక్కదానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది, ఆయా నామాలతో (ఓం మిత్రాయ నమః, ఓం రవయే నమః వంటివి) పఠిస్తారు. అనేక దేవాలయాలు, యోగా కేంద్రాలు ఈ రోజు సామూహిక సూర్యనమస్కార కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తాయి, కొన్నిసార్లు వందలాది మంది పాల్గొని బలపడుతున్న శీతాకాలపు సూర్యుడిని కలిసి స్వాగతిస్తారు.
mypanchang.com
📖 Articles