રથ યાત્રા 2015

રથ યાત્રા (રથ ઉત્સવ) અષાઢ માસના શુક્લ પક્ષના બીજા દિવસે આવે છે અને હિન્દુ જગતનો સૌથી ભવ્ય જાહેર તહેવાર છે, જે ઓડિશાના દરિયાકિનારે પુરી (જગન્નાથ ધામ) કેન્દ્રમાં ઉજવાય છે. આ દિવસે, ભગવાન જગન્નાથ (વિશ્વના સ્વામી), તેમના ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાને જગન્નાથ મંદિરમાંથી બહાર લાવવામાં આવે છે અને ત્રણ વિશાળકાય લાકડાના રથો પર બેસાડવામાં આવે છે, જેને ત્યારબાદ હજારો ભક્તો ગ્રાન્ડ રોડ (બડા દાંડા) પરથી ૩ કિમી દૂર આવેલા ગુંડિચા મંદિર સુધી ખેંચે છે.

ત્રણેય રથો દર વર્ષે પવિત્ર લાકડામાંથી નવેસરથી બનાવવામાં આવે છે અને તેમના નામ છે નંદિઘોષ (જગન્નાથનો રથ, ૪૫ ફૂટ ઊંચો, ૧૬ પૈડાં), તાલધ્વજ (બલભદ્રનો, ૪૪ ફૂટ, ૧૪ પૈડાં) અને દર્પદલન (સુભદ્રાનો, ૪૩ ફૂટ, ૧૨ પૈડાં). રથો રંગીન છત્રોથી ઢંકાયેલા હોય છે: જગન્નાથ માટે પીળો, બલભદ્ર માટે લાલ અને લીલો, અને સુભદ્રા માટે કાળો અને લાલ. લાખો લોકો (અગાઉ તમામ જાતિ અને વર્ગોમાંથી, અને હવે તમામ રાષ્ટ્રોમાંથી) જાડા દોરડાઓથી રથોને ખેંચે છે.

આ તહેવારનું ગહન ધર્મશાસ્ત્રીય મહત્ત્વ છે: જ્યારે જગન્નાથ પોતાના રથ પર મંદિર છોડે છે, ત્યારે તેઓ ફક્ત બ્રાહ્મણ પુરોહિતોના નહીં, પરંતુ સૌના બની જાય છે. પરંપરાગત રીતે પુરીના રાજા (ગજપતિ રાજા) સોનેરી સાવરણીથી રથની આગળનો રસ્તો સાફ કરે છે. તિરસ્કૃત ગણાતા લોકો અને ગરીબો પણ ભગવાનના રથને સ્પર્શ કરી શકતા હતા: આ હકીકતની નોંધ મુસ્લિમ સંત સાલબેગ અને ભક્તિ કવિ કબીરે લીધી હતી, જેમણે બંનેએ જગન્નાથને ભક્તિ પદ્યો લખ્યાં. અંગ્રેજી શબ્દ "જગરનૉટ" "જગન્નાથ" પરથી ઉતરી આવ્યો છે: આ મધ્યયુગીન પ્રવાસીઓ પર આ શોભાયાત્રાએ કેટલી ઊંડી છાપ પાડી હતી તેની સાક્ષી છે.