સોમવાર વ્રત 2026

સોમવાર વ્રત ભગવાન શિવ અને ઉમાનું સોમવારનું વ્રત છે. પુરાણોમાં સોમવારે અને પ્રદોષમાં શિવપૂજાનો વિશેષ મહિમા કહ્યો છે, અને આ વ્રત કોઈ પણ કરી શકે છે: બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ, કન્યા, સૌભાગ્યવતી કે વિધવા.

વ્રતરાજમાં પુરાણોનાં સોમવારનાં વ્રતો એકઠાં કર્યાં છે. આ વ્રત શ્રાવણ, ચૈત્ર, વૈશાખ, જ્યેષ્ઠ, કાર્તિક કે માર્ગશીર્ષના પહેલા સોમવારે લેવાય છે; ઉપવાસ કરીને સોળ ઉપચારોથી ઉમા-મહેશ્વરનું પૂજન થાય છે, અને ધન, શ્રદ્ધા અને ભક્તિ હોય ત્યારે ઉદ્યાપન કરાય છે. તેની સાથે સીમંતિનીની કથા વંચાય છે, જેણે સોમવાર વ્રત કર્યું અને શિવ-પાર્વતીની કૃપા મેળવી.

શિવ પુરાણમાંથી સોમની કથા

દક્ષે પોતાની સત્તાવીસ પુત્રીઓ, એટલે કે નક્ષત્રો, ચંદ્ર (સોમ) સાથે પરણાવી. ચંદ્ર માત્ર રોહિણીને પ્રેમ કરતા અને બાકીની પત્નીઓની ઉપેક્ષા કરતા. તેમની ફરિયાદ પર દક્ષે સૌની સાથે સમાન વર્તન કરવા કહ્યું, પણ ચંદ્રે માન્યું નહીં, અને દક્ષે તેમને ક્ષય રોગનો શાપ આપ્યો. શાપ તરત લાગી ગયો.

દેવો અને ઋષિઓ બ્રહ્મા પાસે ગયા, જેમણે ઉપાય બતાવ્યો: ચંદ્ર પ્રભાસ જઈને શિવની આરાધના કરે. પ્રભાસમાં ચંદ્રે છ મહિના સુધી અટક્યા વિના શિવની આરાધના કરી, સ્થિર મનથી ધ્યાન કર્યું અને મૃત્યુંજય મંત્રનો દસ કરોડ જપ કર્યો. પ્રસન્ન થઈને શિવ પ્રગટ થયા અને વર માગવા કહ્યું. ચંદ્રે રોગમાંથી મુક્તિ માગી. શિવે શાપને એવો કર્યો કે ચંદ્રની કળાઓ એક પક્ષમાં ઘટે છે અને બીજામાં વધે છે, જેમ આજે પણ થાય છે.

પછી દેવો અને ઋષિઓએ શિવને પાર્વતી સાથે ત્યાં જ રહેવાની પ્રાર્થના કરી. શિવે તે સ્વીકારી, અને તેઓ ત્યાં સોમેશ્વર, સોમનાથ જ્યોતિર્લિંગ રૂપે બિરાજે છે, જે ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે. દેવોએ ત્યાં ચંદ્રકુંડ બનાવ્યો: તેમાં સ્નાનથી પાપ છૂટે છે, અને સોમ-લિંગનાં દર્શનથી સર્વ પાપ નાશ પામે છે અને મનોકામના પૂર્ણ થાય છે (શિવ પુરાણ, કોટિરુદ્ર સંહિતા, અધ્યાય 14).

વ્રતરાજ પણ સોમવાર વ્રત વિશે આ જ કહે છે: દક્ષના શાપથી પીડિત સોમે પોતે આ વ્રત કર્યું, અને પ્રસન્ન થઈને શિવે સોમે સ્થાપેલા લિંગમાં ઉમા સાથે સૂર્ય, ચંદ્ર અને પર્વતો રહે ત્યાં સુધી રહેવાનું સ્વીકાર્યું. ત્યારથી, તે કહે છે, જે આ વ્રત કરે છે તે પણ એ જ પદ પામે છે અને તેનું શરીર શુદ્ધ થાય છે.