सोमवार व्रत 2026

सोमवार व्रत हे भगवान शिव आणि उमा यांचे सोमवारचे व्रत आहे. पुराणांत सोमवारी आणि प्रदोषात केलेल्या शिवपूजेचा विशेष महिमा सांगितला आहे, आणि हे व्रत कोणीही करू शकतो: ब्रह्मचारी, गृहस्थ, कुमारिका, सौभाग्यवती किंवा विधवा.

व्रतराज ग्रंथात पुराणांतील सोमवारची व्रते एकत्र दिली आहेत. हे व्रत श्रावण, चैत्र, वैशाख, ज्येष्ठ, कार्तिक किंवा मार्गशीर्ष महिन्याच्या पहिल्या सोमवारी घ्यावे; उपवास करून सोळा उपचारांनी उमा-महेश्वराची पूजा करावी, आणि धन, श्रद्धा व भक्ती असेल तेव्हा उद्यापन करावे. याबरोबर सीमंतिनीची कथा वाचली जाते, जिने सोमवार व्रत केले आणि शिव-पार्वतीची कृपा मिळवली.

शिव पुराणातील सोमाची कथा

दक्षाने आपल्या सत्तावीस कन्या, म्हणजे नक्षत्रे, चंद्राला (सोमाला) दिल्या. चंद्र फक्त रोहिणीवर प्रेम करत असे आणि इतर पत्नींकडे दुर्लक्ष करत असे. त्यांनी तक्रार केल्यावर दक्षाने सर्वांशी सारखे वागण्यास सांगितले, पण चंद्राने ऐकले नाही, आणि दक्षाने त्याला क्षय रोगाचा शाप दिला. शाप लगेच लागला.

देव आणि ऋषी ब्रह्मदेवाकडे गेले, त्यांनी उपाय सांगितला: चंद्राने प्रभास क्षेत्री जाऊन शिवाची आराधना करावी. प्रभासात चंद्राने सहा महिने न थांबता शिवाची आराधना केली, स्थिर मनाने ध्यान केले आणि मृत्युंजय मंत्राचा दहा कोटी जप केला. प्रसन्न होऊन शिव प्रकट झाले आणि वर मागण्यास सांगितले. चंद्राने रोगातून मुक्ती मागितली. शिवाने शाप असा केला की चंद्राच्या कला एका पक्षात कमी होतात आणि दुसऱ्या पक्षात वाढतात, जसे आजही होते.

मग देव आणि ऋषींनी शिवाला पार्वतीसह तेथेच राहण्याची प्रार्थना केली. शिवाने ती मान्य केली, आणि ते तेथे सोमेश्वर, सोमनाथ ज्योतिर्लिंग रूपाने विराजमान आहेत, जे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. देवांनी तेथे चंद्रकुंड निर्माण केले: त्यात स्नान केल्याने पापे दूर होतात, आणि सोम-लिंगाच्या दर्शनाने सर्व पापे नष्ट होऊन मनोकामना पूर्ण होतात (शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता, अध्याय 14).

व्रतराजही सोमवार व्रताबद्दल हेच सांगतो: दक्षाच्या शापाने पीडित सोमाने स्वतः हे व्रत केले, आणि प्रसन्न होऊन शिवाने सोमाने स्थापन केलेल्या लिंगात उमेसह सूर्य, चंद्र आणि पर्वत असेपर्यंत राहण्याचे मान्य केले. तेव्हापासून, तो सांगतो, जो हे व्रत करतो तोही तेच पद मिळवतो आणि त्याचे शरीर शुद्ध होते.