ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ 2021

ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦਾ ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਕੰਨਿਆ, ਸੁਹਾਗਣ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ।

ਵ੍ਰਤਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਵਣ, ਚੇਤ, ਵੈਸਾਖ, ਜੇਠ, ਕੱਤਕ ਜਾਂ ਮੱਘਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਧਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ ਤਦ ਉਦਿਆਪਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਈ।

ਵਰਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀਏ

• ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
• ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਘੱਟ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਲੌਕਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
• ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ (ਮਾਲਤੀ, ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ, ਚੰਪਾ, ਕੁੰਦ, ਮੰਦਾਰ, ਪੁੰਨਾਗ, ਸ਼ਤਪੱਤਰ) ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।
• ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਓ।
• ਜਦੋਂ ਧਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਦਿਆਪਨ ਨਾਲ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ: ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਨੰਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਮਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ। ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਿਆਪਨ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਭੋਜਨ ਕਦੋਂ ਕਰੀਏ

• ਨਕਤ (ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ): ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਹਰ ਸੋਮਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।
• ਨਕਤ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਡੇਢ ਮੁਹੂਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਉੱਪਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਨਿਆਸੀ, ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਵਿਧੁਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਏਕਭੁਕਤ (ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ): ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ।
• ਉਪਵਾਸ (ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ): ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪੂਰਾ ਵਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ।

ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਦੀ ਕਥਾ

ਆਰਿਆਵਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਵਰਮਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਮਿਲੀ। ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਯਾਗਿਆਵਲਕਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ; ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਦਿਆਪਨ ਕਰ।

ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਲ-ਦਮਯੰਤੀ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਇੰਦਰਸੈਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦ੍ਰਾਂਗਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰਾਂਗਦ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਨਾਗਕੰਨਿਆਵਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਨਗਰ ਲੈ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਸ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: ਉਮਾਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸੀਮੰਤਿਨੀ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੈਣ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਗਏ। ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਹ ਕਥਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮ ਦੀ ਕਥਾ

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ, ਨਕਸ਼ੱਤਰਾਂ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੰਦਰਮਾ (ਸੋਮ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉੱਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ੈ ਰੋਗ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਾਪ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਲੱਗ ਗਿਆ।

ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ: ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਟਿਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਦਸ ਕਰੋੜ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗੀ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ, ਸੋਮਨਾਥ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚੰਦਰਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ: ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਛੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਮ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ, ਅਧਿਆਇ 14)।

ਵ੍ਰਤਰਾਜ ਵੀ ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੋਮ ਨੇ ਆਪ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਰਹਿਣ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।